aANZet

ANZ: Filosofie van A Naar Z, aANZet tot wijsgerig leven

A. WESTERSE FILOSOFIE, KUNST & CULTUUR

Wat is filosofie? Wanneer en hoe is het ontstaan? Wat kan filosofie voor ons betekenen? Omdat filosofie niet uit de lucht is komen vallen (vanuit een Rijk der Ideeën) en zich ook niet 
beweegt in het luchtledige, bezien we steeds de context waarbinnen 'de filosofie' ontstaat: de cultureel-historische achtergronden en (als het even kan) de relatie met de kunst. Daarnaast denken we na over de ideeën van de belangrijkste filosofen uit de Griekse en Romeinse tijd, de Middeleeuwen, de Renaissance en de Verlichting, de 19e en de 20e eeuw en afsluitend: de hedendaagse ontwikkelingen.  We volgen (de filosofisch-historische) lijn van het les- en leesboek 'de Wereld van Sofie. (Zie onderaan deze pagina voor meer informatie.) De bijeenkomsten (uitgaande van 8) hebben de volgende opbouw:

1. Het begin van de filosofie: Socrates, Plato en Aristoteles. Thema: waarheid en illusie
Het onderscheid tussen wat werkelijk is en niet, is een van de meest centrale thema's in de wereld-filosofie en speelt ongetwijfeld een rol in ons eigen leven. Hoe dit onderscheid te maken en op grond van wat? Socrates laat ons zien hoe dit kan op persoonlijk niveau; Plato geeft inzicht in het algemene en abstracte. Tussen deze polen beweegt zich het filosofische denken. Samen laten ze zien hoe we hierin een filosofische houding kunnen ontwikkelen. Aristoteles werkt dit uit.

 2. Hellenistische filosofie: Thema: Het goede leven en de deugden
Met Aristoteles en de Hellenistische filosofie bezien we de idee van 'het goede leven': de relatie tussen filosofie en onze manier van leven. De vraag wordt nu expliciet gemaakt: hoe kan filosofie bijdragen aan de opbouw van een eigen wijsgerig leven? Wat betekent 'geluk' in de filosofie van Aristoteles?

3. Rome en de Middeleeuwen: Thema: geloof vs rede
Centraal staat hier de leer van de Romeinse Stoa. Wat betekent het om stoïcijns in het leven te staan? We bespreken het leven en werk van keizers en slaven. In de Middeleeuwen staat de filosofie in dienst van het geloof, maar werkt het klassieke denkgoed door. Wat voor rol speelt geloof en overtuiging in ons leven?

 4. De Renaissance. Thema: (opnieuw) beginnen
Anders denken. Wat houdt dat in? We laten ons leiden door de Montaigne in zijn overdenkingen t.a.v. leven en dood en volgen deze sporen t/m Descartes, waar lichaam en ziel zich lijken te scheiden in zijn invloedrijke dualisme. We maken kennis met zijn 'Meditaties' en zijn nog altijd goed toepasbare 'denk- en leefregels'.

 5. De Verlichting. Thema: de impact van de rede
De eeuw van de verlichting geeft een nog steeds bepalend ideaaltype voor de 'westerse' samenleving. David Hume en Immanuel Kant laten zien hoe dit vorm heeft gekregen. Vanuit een zintuiglijk bewustzijn van de wereld naar de Copernicaanse wending: de wereld als bewustzijn. Het begin van de moderne tijd.

6. De 19e eeuw. Thema: de grenzen van de rede. Tegenbewegingen
In de 19e eeuw verkrijgt dit alles een uitgewogen vorm in het werk van Arthur Schopenhauer, filosoof voor kunstenaars. Tevens een van de eerste denkers die het belang van het boeddhisme inziet. Zijn leerling Nietzsche, de "filosoof met de hamer" proclameert de ondergang van de klassieke filosofie. Over nihilisme en eeuwige wederkeer.

7. Postmodernisme. Thema: het Grote Relativisme
In de 20e eeuw komt een einde aan al deze 'grote verhalen'. Ons denken wordt post-modern. Wat houdt dit in en hoe moet dit verder?

8. Wereldfilosofie. Thema: Nieuwe Wegen
Het ontstaan en de opkomst van een wereld-filosofie. Een eerste duiding van het belang van de Indiase, Chinese en boeddhistische filosofie.

Resultaat: 
Door dit geheel verkrijg je een goed overzicht van wat (westerse) filosofie was en is en wat dit voor jou kan betekenen.

Les- en leesboek

In deze cursus  nemen we het nog steeds buitengewoon populaire boek van Jostein Gaarder: 'de Wereld van Sofie' als uitgangspunt. Regelmatig komen er studenten die dit boek al eens hebben gelezen en zich dan inschrijven om meer te weten te komen. Lees b.v. de recensie van Floor, onderaan. 'De wereld van Sofie' is goed in staat je enthousiast te maken over filosofie, is "zeer geschikt voor mensen van 12 tot 120 jaar" (toenmalige recensie in de Trouw), is een spannend verhaal (een detective en een filosofiegeschiedenis in één) en zal een ieder aanspreken die iets mee over zichzelf en de wereld om zich heen wil leren. Bovendien hebben velen het boek (gezien de verkoopcijfers) in de boekenkast staan en kan dit een mooie gelegenheid zijn het te (her-)lezen. 

In de cursus laten we het verhaal van Sofie verder voor wat het is, maar wel verkennen we haar wereld verder: de wereld van de filosofie en de grote filosofen en we volgen daarbij de opzet van het boek door opnieuw de vragen te stellen die Sofie aan het begin van het boek ontvangt: wie ben jij? en waar komt de wereld vandaan? Net als Sofie krijg je dan geregeld vragen of denkoefeningen, zodat je ook de gelegenheid krijgt om zelfstandig over een aantal wijsgerige problemen na te denken. 

Het boek stamt uit 1994, werd daarna in meer dan veertig talen vertaald, beleefde talloze herdrukken en is daarmee een internationale bestseller.  De wereld van Sofie is ondertussen dé filosofische klassieker voor het hele gezin. De OB heeft, verspreid door Nederland, 81 exemplaren ter beschikking. Alhoewel ze nog steeds met grote regelmaat worden uitgeleend, is er vast een exemplaar voor jou te leen (te reserveren) als je meedoet aan deze cursus. Vraag ernaar bij de bib! Het boek is ook te koop voor 19,99 (hardcover), als ebook (11,99) en als dwarsligger (19,99) en vaak ook tweedehands voor een zacht prijsje. (Zie b.v. boekwinkeltjes.) Het is niet verplicht, maar wel aan te bevelen dit boek (Ideale vakantieliteratuur!) te lezen voordat je deelneemt aan de cursus.

Floor: 'Tijdens een lange reis door Australië stond in de boekenkast van de camping het boek ‘De wereld van Sofie’. Mijn eerste kennismaking met filosofie. Razend interessant, maar weer thuis gekomen zakte dit onderwerp snel naar de achtergrond. Totdat ik bij de Volksuniversiteit een cursus aangeboden zag over dit onderwerp. Wereldfilosofie. Een jaar lang. Toegankelijke filosofie, dichtbij huis, in de avonduren en betaalbaar. Ik ben aan de cursus begonnen en ben steeds enthousiaster geworden. Ik verwonder mij vooral over het idee dat mijn persoonlijke vragen over het leven en de samenleving al honderden en zelfs duizenden jaren eerder zijn gesteld. De oude wijsgeren stellen vragen die nog steeds actueel zijn. Vragen als: Hoe te leven? Hoe samen te leven? Wie ben ik? Hoe te handelen? Wat kunnen we weten? Door deze vragen tijdens de cursus te overdenken heb ik mijn eigen denken kunnen bezien en positief kunnen veranderen. Peter heeft de juiste vragen weten te stellen, de thuisopdrachten op mijn ontwikkeling afgestemd en mij zodanig begeleid dat de geschiedenis van de diverse filosofische tradities persoonlijk voor mij werden gemaakt. Ik heb nieuwe stappen in mijn leven durven zetten die beter aansluiten op mijn persoonlijkheid. Het vlammetje dat is ontwaakt in de woestijn van Australië is vergroot naar een fijn brandend vuurtje. Dit vuurtje ga ik zeker brandende houden door meer filosofie en wijsbegeerte toe te passen in mijn dagelijkse leven.'

Behoefte aan meer verdieping? 
Behoefte aan meer verdieping in de 'westerse filosofie', door samenspraak en het lezen van originele (merendeels in het Nederlands vertaalde) teksten? Dan kun je, als je meedoet aan de cursussen filosofie ook deelnemen aan de Wijsgerige Verdiepingsdagen. Deze vinden plaats in Den Haag op zaterdagen. Meer informatie vind je hier.