aANZet

ANZ: aANZet tot wijsgerig leven, van A Naar Z

Literatuur

Literatuurverwijzingen aangaande de Wijsgerige Jaargang, (socratische en praktische) filosofie, Indiase en Chinese wijsbegeerte, boeddhisme en meditatie. 

Algemene historisch-culturele Introducties

I Griekenland en de Griekse filosofie: Een nog steeds door enthousiasme en historische diepgang ongeëvenaarde introductie in de wortels van de Europese cultuur: The Glory that was Greece by J.C. Stobart

II India en de Indiase wijsbegeerte: Ook hier een klassieker. Basham over India. Voor iedereen die meer wil weten over de culturele entiteit India, met een uitgebreide introductie aangaande de religie en metafysica van het oude klassieke India, voor de komst van de Islam. Ondertussen is er heel veel gebeurd op Indologisch terrein, maar dit werk staat nog steeds als een zeer leesbaar monument. Helaas nooit vertaald. Basham, A.L. The Wonder that was India. Met als enige fout het gebruik van de verleden tijd in de titel. Wel vertaald (uit het Engels) is een klein, overzichtelijk werk van K.M. Sen: Hindoeïsme, de oudste godsdienst ter wereld', uitgegeven door Ankh-Hermes, dat in een kort bestek veel van de rijkdom van de Indiase cultuur en filosofie laat zien. Wat achterhaald op een aantal punten, (maar die zetten we recht) en wel met "uittreksels van Hindoe-geschriften".    

III China en de Chinese wijsbegeerte: Een toegankelijk, wellicht wat over-gestructureerde geschiedenis van het Chinese cultuurgebied geeft Cotterell, Arthur: China. De cultuurgeschiedenis voor, tijdens en na het keizerrijk. Uitgeverij Hollandia. 

IV Boeddhisme: Een goede en betrouwbare introductie is die van Schumann, Hans Wolfgang: Boeddhisme. Stichter, scholen en systemen. Uitgeverij AsokaEen andere, eveneens goede (en rijk geïllustreerde, zeer betaalbare) introductie is die van Kevin Trainor, uitgegeven door Librero: Boeddhisme. 

Meer in het bijzonder:

Westerse filosofie

1 en 2: Plato (en dus Socrates): 

Primaire bonnen: -Plato, Verzameld Werk, in 5 delen alle dialogen, met aantekeningen, vertaald door Xavier de Win. -Plato, schrijver Voor wie het bovenstaande wat veel lijkt is dit een zeer leesbaar werk met keuze uit Plato's teksten, gerangschikt op de thema's: liefde, onzekerheid, rechtvaardiging en verstarring, in een nieuwe Nederlandse vertaling door Gerard Koolschijn

3: Aristoteles en de hellenistische filosofie: 

Primaire bronnen: -Aristoteles. Ethica Nicomachea. Het nog altijd onverminderd actuele boek over ethiek als een zoeken naar het midden. Er zijn 2 goede, recente Nederlandse vertalingen. Ik gebruik die van Hupperts en Poortman. 

Michel Foucault. De zorg voor zichzelf. Het derde deel van zijn 'Geschiedenis van de seksualiteit'. 

Secundair: -Het boek over Hellenistische filosofie: Pierre Hadot. Filosofie als een manier van leven. Ambo uitgeverij. Een weergaloos werk waarin (impliciet) duidelijk wordt hoezeer de Griekse filosofie wortelt in een wijsgerige grond die we ook herkennen in de andere tradities: filosofie, opgevat als een manier van leven. 

- Jacques Graste: Zorg voor de psyche. Een archeologie van psychotherapie. Over de relatie van de Grieks-Romeinse filosofie met huidige psychotherapeutische toepassingen.

- Het werk van Martha Nussbaum en dan met name: the Therapy of Desire

4. Rome en de Middeleeuwen

Primaire bronnen Rome: -Epictetus: Encheiridion, het handboekje voor een ieder die wat meer stoïcijns zou willen leven

Marcus Aurelius: Overpeinzingen, dan wel Meditaties

Voor een goed overzicht van de Middeleeuwse filosofie: -L.M de Rijk: Middeleeuwse wijsbegeerte. Traditie en vernieuwing

En natuurlijk, primair, het werk van Meister Eckhart: Preken en Traktaten

5. Renaissance t/m Descartes

Primair: -de Montaigne: de Essays: bijna 1500 pagina's fraai schrijfwerk met levensvragen en zeer persoonlijk-wijsgerige gedachten over "de dood, vriendschap, erotiek, wijsheid, angst, hartstocht en godsdienst".

-Descartes lezen! -De Meditaties. Uitgegeven in het Nederlands door Boom, Amsterdam 2014. Lezen als een filosofische oefening en daarnaast genieten, ook al zat hij er helemaal naast! Geeft ook aan wat men in het Westen onder meditatie verstond.

Secundair: The Hutchinson Encyclopedia of the Renaissance.

6. De verlichting. Het tijdperk van de rede, met als centrale denkers Hume en Kant

De belangrijkste werken van Hume: de 'Treatise' en de 'Inquiry' zijn ondertussen vertaald in het Nederlands: 'Traktaat over de menselijke natuur' en (veel leesbaarder) 'Het menselijk inzicht'. Heldere filosofie. Aanrader.

Kant. Störig geeft een heldere samenvatting van de Kritiek van de zuivere Rede. De andere 2 Kritieken: die van de Praktische Rede en van het Oordeelsvermogen worden wat rudimentair behandeld, maar zijn voortreffelijk vertaald in het Nederlands. Allemaal prachtuitgaven van Boom Klassiek. Aanrader: de 'Grundlegung', vertaald als Fundering voor de metafysica van de zeden, waarin Kant laat zien hoe de rede zichzelf de wet voorschrijft (de categorische imperatief formuleert) en zo het rijk van de vrijheid betreedt.

Daarnaast het werk van Jonathan Israel: 'Radicale Verlichting' en ondertussen een hele reeks werken rondom de verlichting, met name in en rond de Nederlanden (en dus ook Spinoza). Helaas onbetaalbaar.

7. De 19e eeuw. Opbouw, vervolmaking en afbraak van 'de klassieke filosofie'. Met een focus op Schopenhauer en Nietzsche.

Primair: Arthur Schopenhauer. de Wereld als Wil en Voorstelling. Vertaald door Hans Driessen. Klassiek, eigenzinnig, scherp en literair vormgegeven filosofisch meesterwerk.

Friedrich Nietzsche: Werk in vele vertalingen, maar allemaal schatplichtig aan, of te herzien na de uitgave van de 'Kritischen Studienausgabe in 15 Bänden' van Colli en Montinari. Een uitgebreide inleiding tot zijn leven en werk geeft Curt Paul Janz in zijn, ook in het Nederlands vertaalde, 'Complete biografie'. 

8. de 20e eeuw. Het postmodernisme, en Wat Nu?

Heidegger en Wittgenstein worden hier alleen genoemd als vroege oriëntatiepunten in een overweldigend complex filosofisch landschap dat opgaat in taalfilosofie. Lyotard, Guattari, Foucault, Derrida zijn namen die niet ongenoemd mogen blijven in een aANZet tot een literatuurlijst, maar gelukkig geeft Apignanesi ons een postmodern intro in de postmoderne wereld: in stripvorm: Introducing Postmodernism. Totem Books 1995

Indiase wijsbegeerte 

1. De ontdekking van India, ‘India’ en de Indusbeschaving

Over 'India':

Halbfass, Wilhelm. India and Europe. An Essay in Understanding

Wendy O' Doniger: On Hinduism

The Argumentative Indian. by Amartya Sen

Being Different - An Indian Challenge to Western Universalism. by Rajiv Malhotra

Over de Indusbeschaving:

Sir Mortimer Wheeler. The Indus Civilization

 McIntosh, Jane. The Ancient Indus Valley. New Perspectives. 2008

2. Het Vedische tijdperk: Vedas en Upanishaden  

'The Rig Veda': An Anthology, 108 Hymns from the Sanskrit. Selected, Translated and Annotated by Wendy Doniger O'Flaharty  (Harmondsworth: Penguin Classics, 1981). Prachtige bloemlezing in een mooie vertaling.

Er zijn vele vertalingen van de Upanishads gemaakt. Ondertussen ook een aantal in het Nederlands. Maar een van de mooiste verzamelingen blijft: The Principal Upanishads by S. Radakrishnan

3.  Het epische tijdperk: de Bhagavad Gita

Van de Bhagavad Gita (Het lied van de Heer) zijn heel veel vertalingen met commentaar verschenen. Ook in het Nederlands. Het lijkt er op dat een ieder die hier werk van maakt ook zijn eigen vertaling wil maken. De basis blijft natuurlijk de Sanskriet tekst, maar deze is niet vrij van paathabhedas (varianten). The Bhagavad Gita / transl. by Sargeant; 25th anniversary ed. geeft de tekst weer in het Sanskriet (Devanagari en transliteratie) en met een woord-voor-woord-vertaling. Daarnaast vind je hier een Nederlandse vertaling. Hoofdstuk 2 is filosofisch gezien het kerndeel.

4. Het klassieke tijdperk: zes darshanas, denk- en leefsystemen 

De filosofische kern van mijn cursus, waarbij ik deze materie presenteer aan de hand van een 'visie-model' dat goed toepasbaar is als reflectie-instrument voor individu, groep en organisatie. Störig geeft een kort overzicht van de 6 darshanas in het eerste deel dat begint met 'de filosofie van het oude India'. Het derde onderdeel (in mijn (23e) druk op p. 49-61: 'de orthodoxe systemen van de Indische filosofie'. Je vindt deze fascinerende materie verder en veel uitgebreider terug, waarschijnlijk voor de eerste keer in Europa, in het werk van Paul Deussen, (ook een bewonderaar en eerste redacteur van Schopenhauer's werk en een goede vriend van Friedrich Nietzsche) later bij Erich Frauwallner (Geschichte der Indischen Philosophie) en in Radakrishnan's Indian Philosophy. De originele basistekst is het 14e eeuwse filosofische compendium de sarva.darshana.samgraha, 'de samenvatting van alle [filosofische] systemen, waarin 16 zienswijzen worden uitgewerkt, waarbij de auteur zich steeds inleeft in de verschillende standpunten om ze pas daarna te weerleggen (een belangrijke regel (nyaya) in het Indiase filosofische debat). Uiteindelijk komt hij zo tot wat hij de hoogste zienswijze acht: de a.dvaita. leer van Shankara. De laagste en eerst behandelde is die van het materialisme (carvaka), direct gevolgd door het boeddhisme ...

5. Unity and Diversity: Shankara en Advaita vedanta: Monopolisering van het Indiase denken en Tantra in India: ongehoorde diversiteit. Shankara is vooral interessant als commentator van de drie basiswerken voor alle latere hindoeïstische richtingen: de Upanishaden, de Bhagavad Gita en de Brahmasutras. De laatste beslaan, als de Vedantasutras, 2 delen in Max Müllers Sacred Books of the East.

Over tantra is heel veel geschreven wat niet aan te raden valt, maar m.b.t. hindoe-tantra is er gelukkig Tantra. The Path of Ecstasy. van Georg Feuerstein. Ook het werk van Mookerjee. The Tantric Way is aanbevelingswaardig. Tantra binnen het boeddhisme is een heel ander verhaal. Zie aldaar (t.z.t.)

6. Hindoeïsme: de wijsgerige tradities van India

Er verschijnen niet veel monografische boeken meer over 'het Hindoeïsme', maar (veelzeggend) wel heel veel Encyclopedieën. 

Een hele goede is die van de indoloog Klostermaier: A Survey of Hinduism en binnen de reeks Encyclopedia of World Religions geeft de Encyclopedia of Hinduism in een a-z ook heel veel goede en betrouwbare informatie.

Ook heel interessant is de essaybundel van Wendy Doniger (O'Flaharty) 'On Hinduism' vanwege haar originele invalshoeken en de wat controversiële keuze van onderwerpen.

Geschiedenissen van de Indiase filosofie

Veel van het materiaal in de Wijsgerige Jaargang ontleen ik aan diverse Geschiedenissen van de Indiase filosofie: Indrukwekkend blijft daarbij Dasgupta's 'History of Indian Philosophy' dat bestaat uit 5 delen, waarvan het eerste deel de vroegste tijden, de boeddhistische, de Jaina filosofie en de darshanas behandelt: zo ongeveer alles wat de Indiase filosofie volgens de meeste andere geschiedenissen inhoudt. De andere 4 delen gaan in op verdere aspecten van de ongelooflijk gevarieerde Indiase filosofie.

De door mij steeds weer gebruikte en onvolprezen Geschichte der Indischen Philosophie van Erich Frauwallner is ook vertaald als the History of Indian Philosophy.

Chinese wijsbegeerte en filosofie

Inleidingen Chinese filosofie

In het Nederlands hebben we het werk van Karel van der Leeuw (ook één van de grondleggers van de Kinderfilosofie en het Socratisch Gesprek in Nederland) Het Chinese denken. Geschiedenis van de Chinese filosofie in hoofdlijnen. Daarnaast zijn er 2 hele goede inleidingen, beide An Introduction to Chinese Philosophy geheten, de ene (2008 Cambridge) is van Karyn L. Lai en de andere (2006 Blackwell) van JeeLoo Liu. Beide wijden overigens een hoofdstuk aan het filosofische belang van de I Ching. Tijden keren. 

Dat de belangstelling voor de Chinese wijsbegeerte groeit, is mede te danken aan het boek van Michael Puett: 'de Weg, wat Chinese filosofen ons over het goede leven leren. Immens populair (en populariserend), maar zeker als kennismaking interessant. Met een sterke focus op de veranderingen die het inbrengen van nieuwe patronen ('rituelen') teweeg kunnen brengen in ons leven. We gebruiken dit boek tijdens het cursusjaar 2017-18 voor het onderdeel Chinese filosofie.

De weg: wat Chinese filosofen ons over het goede leven leren. Door Puett, Michael

Encyclopedieën Buitengewoon goed bruikbaar zijn 2 encyclopedieën m.b.t. de Chinese filosofie: Chinese Philosophy A-Z.  by Bo Mou (2009) en Encyclopedia of Chinese Philosophy ed. by Antonio S. Cua. (2003)

Primaire literatuur

Er zijn twee belangrijke, zeer informatieve readers met originele teksten (en commentaren). De eerste geeft teksten uit alle perioden, de tweede uit de klassieke periode: Chinese Philosophy. a Source Book. Translated and Compiled by Wing-Tsit Chan en Readings in Classical Chinese Philosophy, edited by Philip J. Ivanhoe and Bryan W. Van Norden 

Confucius en het confucianisme (Ru Jia)

Edward Slingerland. Analects. With Selections from Traditional Commentaries

Daniel K. Gardner. Zhu Xi's Reading of the Analects. Canon, Commentary, and the Classical Tradition 

Werken van de 3 Grote Meesters van de Rujia zijn ondertussen vertaald in het Nederlands:

Confucius. De gesprekken. Door Kristofer Schipper   (In het Engels: the Analects)                     

Mencius. Inleiding, vertaling en commentaar door Karel L. Van der Leeuw           

Xunzi. Hemel en Aarde verenigen zich door Rituelen. Red. C. Defoort, N. Standaert  

DAOisme (Dao Jia) 

Van de Dao De Jing, het Boek van de Weg en de Deugd, (ook wel weergegeven als Tao Te Tjing, toegeschreven aan Lao Zi) zijn vele vertalingen verschenen. Ik noem er een paar

Dao De Jing. A Philosophical Translation. Dit is een vertaling van Ames die, naar mijn ervaring en mening, altijd accuraat vertaalt en (filosofisch verantwoord) becommentarieert. 

Lao Tzu's Taoteching. Transl. by Red Pine. With Selected Commentaries of the past 2000 Centuries. Een vertaling van een man die inzicht koppelt aan poëtische zeggingskracht en gestaag werkt aan de vertaling van alle voor de Zen-traditie belangrijke geschriften.

Daodejing. A Chinese Reading of the Daodejing. Wang Bi’s Commentary on the Laozi with Critical Text and Translation by Rudolf G. Wagner. Een groot Chinees commentator, nu vertaald in het Engels.

Naast de Dao De Jing is er natuurlijk en daarenboven het werk van Zhuang Zi. Dit werk is eveneens, naast een filosofisch bijzonder interessant werk, tevens, net als de Dao De Jing, een van de meesterwerken uit de wereldliteratuur. Voortreffelijk vertaald door de Nederlandse Daoisme expert Kristoffer Schipper als Zhuang Zi, de volledige geschriften.  Een absolute aanrader.

Boeddha en boeddhisme in China (Fo Jia)

Buddhist Conquest of China. by E. Zurcher. Het boek van de expert.

Filosofen van de Krijg (Bin Fa Jia)

R. T. Ames. Sun tzu. The Art of Warfare

Sun Zu. The Art of War. With a commentary by General Hanzhang.

Lionel Giles. Sun Tzu on the Art of War. Een vertaling, vrij op internet: ww.artofwarsuntzu.com

De Yi Jing (I Tjing/I Ching)

De meest gebruikte editie is nog steeds de I TJING, het boek der veranderingen, in de vertaling van Richard Wilhelm. De eerste druk stamt uit 1953 en ondertussen zijn er vele andere vertalingen en edities verschenen, maar dit blijft het standaardwerk. Gebaseerd op confucianistische commentaren.

Zeer vermeldenswaardig is dan ook dat ondertussen het Taoistische commentaar van Wang Bi in het Engels is vertaald: The Classic of Changes. A New Translation of the I CHING as interpreted by Wang Bi, translated by R.J Lynn


Literatuurselectie Boeddhisme 

Boeddhisme Algemeen

Schumann, H.W. - Boeddhisme: Stichter, scholen en systemen. Uitgeverij Asoka. Een tijd uitverkocht, waardoor ik het niet meer kon gebruiken als introductie voor mijn cursussen boeddhisme, maar nu weer verkrijgbaar als jubileumuitgave tegen een prijs waarvoor je het niet kunt laten ... Zie recensie

Kevin Trainor Boeddhisme. Een andere goede (en rijk geïllustreerde, zeer betaalbare) introductie, uitgegeven door Librero.

Harvey, P: Introduction to Buddhism. Cambridge 2013 (Voor een up-to date weergave) 

Boeddha en het vroege boeddhisme

Schumann H.W: De historische Boeddha. Asoka 

The Life of the Buddha According to the Pali Canon. Bhikkhu Nanamoli.2003

Een mooie combi om samen te lezen geven de beide auteurs Gombrich/Rahula:

Walpola Rahula. What the Buddha Taught, een klassieker en           

Richard Gombrich. What the Buddha Thought. Een onderzoek naar wat de Boeddha mogelijkerwijs dacht. (Gombrich was een leerling van Rahula.)

En met name vanwege het belang van het onderzoek naar het vroegste boeddhisme: mijn vroegere docenten aan de RUL: Prof. T. Vetter & Prof. J. Bronkhorst

T. Vetter: The Ideas and Meditative Practices of Early Buddhism. 1988

J. Bronkhorst: Two Traditions of Meditation in Ancient India. 1986

J. Bronkhorst. Buddhist Teaching in India 2009 

Hinayana en Theravada

De Palicanon 

Suttapitaka in het Nederlands. Mijn voormalige medestudenten Jan de Breet en prof. Rob Janssen.  Prachtige vertalingen van 'de Verzamelingen' uit de Pali-canon. Ondertussen een hele bibliotheek. Voor wie dat wat veel is: Aldus sprak de Boeddha. Bloemlezing uit de Pali-canon. Bij uitgeverij Asoka

Abhidhamma in het Nederlands: Compendium van de Abhidhamma. Het standaardwerk voor Theravadastudenten vertaald in het Nederlands, maar helaas niet terug te vinden in het Asokafonds. Elders op deze site is het Engels-talige origineel van Bhikkhu Bodhi te downloaden (freeware).

MAHAYANA

De boeken van Edward Conze. Met name aangaande prajnaparamita-literatuur.

Williams, Paul. Mahayana Buddhism. The Doctrinal Foundations 2nd ed.
"This book is intended as an introduction to the ideas of Mahayana Buddhism, and also to some of the recent scholarly work in the field. It is not an elementary introduction to Buddhism as a whole or to Buddhist thought. [But] ‘The publication of Paul Williams’ Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations in 1989 was a milestone in the development of Buddhist Studies, being the first truly comprehensive and authoritative attempt to chart the doctrinal landscape of Mahayana Buddhism in its entirety." Ondertussen een second ed. (uit 2009) Beste inleidend-omvattende boek t.a.v. de Tweede Draaiing van het Wiel

Nagarjuna en het Madhyamaka De beste contemporaine auteur op dit gebied is Jay L. Garfield. Zijn boek Nagarjuna. The Fundamental Wisdom of the Middle Way geeft een bijzonder goede vertaling van de Mulamadhyamakakarikas van Nagarjuna en een zeer interessant commentaar.

Yogacara

TANTRAYANA

Buddhist Thought. A Complete Introduction to the Indian Tradition. Williams, Paul. With Anthony Tribe die hoofdstuk 7 schreef: Mantranaya/Vajrayana—tantric Buddhism in India.

Tantra in Practice. Donald S. Lopez, Jr., Editor

Tibetaans Boeddhisme Een bijzonder (volledig en goed onderbouwd) werk blijft dat van Snellgrove. Indo-Tibetan Buddhism. Daarnaast heeft ook Stephen Batchelor in zijn jonge jaren een goed overzicht van de diverse scholen gegeven: The Jewel in the Lotus.

Chinees Boeddhisme. Hier opnieuw het werk van Zurcher als aanrader: Buddhist Conquest of China.

Japans boeddhisme. ZEN. Vele boeken natuurlijk. Maar mijn favoriet is van Hoover: Zen of de stille sprong van het inzicht. De historische ontwikkeling van Zen via de levens en leerstellingen van de grote meesters. Eens nog vertaald door Simon Vinkenoog. Absolute aanrader. De huidige meester op dit op dit gebied is Steven Heine. Een van zijn vele boeken is Zen Canon. Understanding the Classic Texts

SUKHAVATI. (Jodo Shinshu) Interessant en zeer leesbaar boekje is van de  auteur aangaande zen: D.T. Suzuki, maar nu dus over de Boeddha van het Oneindige Licht.