aANZet

ANZ: Filosofie van A Naar Z, aANZet tot wijsgerig leven

Module 1 van de Wijsgerige Jaargang: een wereldreis door de filosofie

Westerse filosofie. Onze reis begint bij het begin van 'de filosofie'. We beginnen met filosoferen en we zoeken naar de bron. De oorsprong vinden we in de geschiedenis, de bron in ons. De Jaargang gaat in op de relatie tussen de ontwikkeling van de (wereld-) filosofie en persoonlijke groei. Zo wordt dit een persoonlijke reis door de geschiedenis van de Wereldfilosofie ... Reis je mee?

 Westerse filosofie (in 8 bijeenkomsten)

1. Milete: de pre-socraten, het begin van de filosofie 

Waar en hoe is ‘filosofie’ ontstaan en wat betekent dat woord eigenlijk? We beginnen bij het begin, met de eerste filosofen. We reizen naar de oude stad  Milete, in het tegenwoordige Turkije. Daar vinden we 'de pre-socraten: zij die vooraf gingen aan Socrates. Waarom worden zij zo genoemd? Wat deden zij? Over de primaire filosofische methode en het zelf filosoferen.

2. Griekenland, in Athene: Socrates & Plato

Van Milete gaan we naar het Athene van de 6e eeuw voor onze jaartelling. Het onderscheid tussen wat werkelijk is en niet, een van de meest centrale thema's in de wereld-filosofie, wordt hier filosofisch op de spits gedreven en het speelt ongetwijfeld ook een rol in ons eigen leven. Hoe dit onderscheid te maken en op grond van wat? Socrates laat ons zien hoe dit kan op persoonlijk niveau; Plato geeft inzicht in het algemene en abstracte. Tussen deze polen beweegt zich het filosofische denken. Samen laten ze zien hoe we hierin een filosofische houding kunnen ontwikkelen.

3. Van Athene tot India: Aristoteles en de Hellenistische filosofie 

Met de veroveringstochten van Alexander de Grote worden de grenzen van 'de bekende wereld' uitgebreid. De Griekse cultuur verspreidt zich. Met Alexander reizen filosofen mee die kennismaken met andere ideeën aangaande 'het goede leven': de relatie tussen filosofie en onze manier van leven. Aristoteles brengt het een en ander in kaart. 

4. Rome, centrum van de wereld: scholastieke en mystieke filosofie

We komen in een tijd waarin Rome het centrum vormt van onze klassieke wereld. Centraal staat hier de leer van de Romeinse Stoa. Wat betekent het om stoïcijns in het leven te staan? We bespreken het leven en werk van keizers, soldaten en slaven. In de Middeleeuwen staat de filosofie in dienst van het geloof. We zien een splitsing in de filosofie die ook in andere culturen een grote rol speelt en terug te brengen valt tot het onderscheid tussen gevoel en verstand.

5. Italië en Noordwaarts: de Renaissance

Oude antieke ideeën en waarden worden herontdekt. Wat houdt dat in? We laten ons leiden door de Montaigne in zijn overdenkingen t.a.v. leven en dood en volgen deze sporen t/m Descartes, waar lichaam en ziel zich lijken te scheiden in zijn invloedrijke dualisme. We maken kennis met zijn 'Meditaties', zijn twijfelmethode en zijn nog altijd goed toepasbare 'denk- en leefregels'.

6. Frankrijk, Engeland en Duitsland: De verlichting

De eeuw van de verlichting geeft een nog steeds bepalend ideaaltype voor de 'westerse' samenleving. De Engelsman Hume en de Duitser Kant laten zien hoe dit vorm heeft gekregen en "waar Voltaire is, daar is de verlichting". Vanuit een zintuiglijk bewustzijn van de wereld naar de Copernicaanse wending: de wereld als bewustzijn. Het begin van de moderne tijd.

7.   Europa, in de 19e eeuw: licht en duisternis 

In de 19e eeuw verkrijgt dit alles een uitgewogen vorm in het werk van Arthur Schopenhauer, filosoof voor kunstenaars. Tevens is hij een van de eerste denkers die het belang van het boeddhisme inziet. Zijn leerling Nietzsche, de "filosoof met de hamer" proclameert de ondergang van de klassieke filosofie. Hij ziet overal de werking van Apollo en Dionysus. Over nihilisme en eeuwige wederkeer.

8. Europa in de 20e eeuw: postmodernisme en de keer naar de Wereldfilosofie .

In de 20e eeuw komt een einde aan al deze 'grote verhalen'. Ons denken wordt post-modern. Wat houdt dit in en hoe moet dit verder? Het ontstaan en de opkomst van een wereld-filosofie. Een eerste duiding van de Indiase, Chinese, boeddhistische en islamitische filosofie.


Resultaat: Door dit geheel verkrijg je een goed overzicht van wat westerse filosofie was en is en wat dit voor jou kan betekenen. Dit kun je verder en op persoonlijke wijze uitwerken, als je deelneemt aan de Wijsgerige Jaargang.


Aanbevolen literatuur: 'Störig'. 

Als algemene introductie in 'de geschiedenis van de filosofie' beveel ik nog steeds Störig aan. Geschikt als inleiding en naslagwerk gedurende de gehele Wijsgerige Jaargang. Niet in de laatste plaats omdat hij begint met een overzicht van "de wijsheid van het Oosten" en daarmee ook een (heel beknopte) inleiding geeft in de Indiase en Chinese filosofie. In de Jaargang voegen we daar dan ook nog eens de Islamitische, Afrikaanse en specifiek Boeddhistische filosofie aan toe. Maar wanneer het gaat om een eerste indruk van (de westerse geschiedenis van de) filosofie: Störig, Hans Joachim: Geschiedenis van de filosofie. 2 Aula Pockets. Vanaf de 22e (! geheel bijgewerkte) druk. Ook 2 delen in één uitgave, maar dat wordt dan wel een wat onhandelbare dikke pil ...